Wijn leren kennen: de complete gids voor beginners

Wijn leren kennen vereist geen jarenlange studie of een uitzonderlijk smaakvermogen. Er zijn drie dingen nodig: een basisvocabulaire kennen, een eenvoudige proefmethode beheersen en regelmatig proeven. Deze gids behandelt alle drie de punten, met een concreet voorbeeld om direct in de praktijk te brengen.

Waar begin je als je wijn wilt leren kennen?

De eerste stap is niet het uit het hoofd leren van appellations, maar begrijpen wat de smaak van een wijn vormt. Dezelfde druivensoort die op twee verschillende plekken is aangeplant, zal twee verschillende wijnen opleveren, omdat de bodem, het klimaat, de blootstelling aan de zon en het werk van de wijnboer allemaal een rol spelen nog voordat de fles wordt geopend. Elke plek heeft een eigen, unieke smaak; dat is wat ons wijnerfgoed zo rijk maakt.

Het is belangrijk om te weten dat twee gewoontes je leerproces meer versnellen dan welk boek dan ook: het bijhouden van een proefnotitieboekje (druivenras, regio, aroma's, zuurgraad, tannines voor elke geproefde wijn) en proeven in groepsverband, om je eigen indrukken te vergelijken met die van anderen. Deze praktijken zullen je helpen om je begrip van en kennis over wijn aanzienlijk te verbeteren. Als er één ding is dat je moet onthouden over het leren over wijn, dan is het wel dat theorie alleen niet volstaat; het is de herhaling die je neus en smaakpapillen verfijnt.

Het basisvocabulaire: druivenras, terroir, appellation, oogstjaar

Vier woorden komen in elk gesprek over wijn terug en ze kennen verandert direct de manier waarop je een etiket leest:

• Druivenras : een variëteit van de wijnstok (chardonnay, merlot, syrah...). Een wijn kan een cépagewijn zijn, gemaakt van één enkele variëteit, of een assemblage, wanneer verschillende variëteiten worden gemengd.
• Terroir : de combinatie van de bodem, het klimaat en de ligging van een perceel, die direct invloed heeft op de smaak van de druiven die er groeien.
• Appellation : het geografische gebied en het geheel aan productieregels dat bij een wijn hoort (Chablis, Sancerre, Bordeaux...).
• Oogstjaar : het jaar waarin de druiven zijn geoogst, zoals vermeld op het etiket.

Met dit vocabulaire kun je soepeler en professioneler met anderen over wijn praten. Laten we nu kijken naar de wijnfamilies die je moet kennen.

3 grote wijnfamilies om te kennen

Stille wijnen

Dit zijn stille wijnen, die uitsluitend voortkomen uit de alcoholische gisting van druiven. Ze vormen het merendeel van de wereldwijde productie en hebben doorgaans een alcoholpercentage tussen de 11 en 15% vol.

Mousserende wijnen

Wat ze gemeen hebben, is een tweede gisting die koolzuurgas produceert. De plek waar deze 'prise de mousse' plaatsvindt, bepaalt de methode en grotendeels ook de prijs.

Versterkte wijnen

Hierbij wordt neutrale alcohol (wijndistillaat) toegevoegd om de gisting te stoppen. De suiker uit de druif wordt hierdoor niet volledig omgezet in alcohol en blijft achter in de wijn. Het resultaat zijn wijnen met 15 tot 22% vol, vaak zoet, die na opening nog enkele weken houdbaar zijn.

De productie volgt voor elk type in grote lijnen hetzelfde proces: het oogsten van de druiven, het ontstelen (scheiden van de korrels van de tros), het kneuzen om het sap vrij te laten komen, de alcoholische gisting (waarbij suiker door gisten wordt omgezet in alcohol), voor rode wijnen vaak een malolactische gisting die de zuurgraad verzacht, het persen, en vervolgens de rijping in tanks of vaten voordat de wijn wordt gebotteld. Tussen de oogst en de eerste slok zit meestal bijna een jaar.

De proefmethode in drie stappen: kleur, geur, smaak

Wijn proeven doe je door te kijken, te ruiken en vervolgens te proeven, in deze specifieke volgorde:

1. De kleur (visuele fase) geeft informatie over de leeftijd van de wijn, het alcoholgehalte en soms de geografische herkomst. We kijken naar de helderheid, de kleur en de intensiteit.

2. De geur (olfactorische fase) onthult het druivenras en helpt eventuele gebreken op te sporen. We onderscheiden doorgaans drie aroma-families: primaire aroma's, die direct uit de druif en het ras komen; secundaire aroma's, die verband houden met de gisting; en tertiaire aroma's, die zich ontwikkelen tijdens de rijping en veroudering.
3. De smaak (gustatieve fase) stelt je in staat om de balans van de wijn te beoordelen (tussen zuurgraad, alcohol, suiker en tannines) en de algehele kwaliteit, met name de afdronk na het doorslikken.

Een laatste goede gewoonte: vul je glas slechts voor een derde. Zo blijft er genoeg ruimte over om de wijn te walsen en de aroma's vrij te laten komen voordat je eraan ruikt.

Praktijkvoorbeeld: stap voor stap een witte wijn proeven

Hier zie je hoe deze drie stappen in de praktijk worden toegepast bij een blind geproefde Petit Chablis:

- Wat de kleur betreft: de wijn is helder en glanzend, lichtgeel met groene reflecties, van een bleke intensiteit en met een vloeiende viscositeit. Dit wijst al op een jonge, waarschijnlijk droge wijn uit het noorden van Frankrijk.

- In de neus: de aroma's komen direct naar voren, gedomineerd door citrusvruchten (citroen, grapefruit), een kenmerk dat past bij verschillende druivenrassen: pinot gris, riesling of chardonnay.

- In de mond: een uitgesproken levendigheid (zuurgraad) die in balans wordt gebracht door de zachtheid van de alcohol, met een mooie afdronk, wat eerder wijst in de richting van een chardonnay.

- Conclusie van de proeverij: een droge, jonge witte wijn, waarschijnlijk een chardonnay uit de Bourgogne of de Loire. 

- Controle op het etiket: het bleek inderdaad een chardonnay uit de Bourgogne te zijn, AOC Petit Chablis, oogstjaar 2018. 

Een voorbeeld dat laat zien dat je met een methode en wat oefening een wijn kunt doorgronden zonder het etiket te zien, zonder dat je vanaf de eerste pogingen het niveau van een professionele sommelier hoeft te bereiken.

Hoe kun je vooruitgang boeken in je wijnkennis?

De regelmatige praktijk blijft de basis voor alles. Door proeverijen met vrienden te organiseren of deel te nemen aan sessies onder begeleiding van professionals, kun je jouw indrukken vergelijken met die van anderen en je reukgeheugen uitbreiden, wat alleen opgebouwd kan worden door veel te ruiken en te proeven.

De wijncursussen bieden een kader dat je in je eentje niet krijgt. Je leert er op een gestructureerde manier over druivenrassen en verfijnt je proefmethode samen met een professional, waardoor je voorkomt dat je jarenlang dezelfde fouten blijft maken.

Voor de momenten dat je geen fles bij de hand hebt, biedt lezen uitkomst. Drie boeken worden vaak aangeraden voor beginners: Le vin c'est pas sorcier van Ophélie Neiman, geschreven voor beginners met eenvoudige taal en illustraties; Vinographie van Fanny Darrieussecq, opgebouwd met infographics en Mon cours d'accords mets & vins van Fabrizio Bucella, om te leren over wijn-spijscombinaties. Je kunt ook suggesties voor combinaties vinden in de wijnkelder-app Oeni, die je helpt om wijn beter te begrijpen en je flessen optimaal te beheren.

Tot slot is de wijngaardbezoeken verbindt alles met elkaar. De wijngaard zien, in gesprek gaan met de wijnboeren en ter plaatse proeven, koppelt de theorie aan een specifieke bodem; iets wat geen enkele cursus of boek echt kan vervangen.

Veelgestelde vragen

Hoe lang duurt het om alles over wijn te leren? De basis (vocabulaire, proefmethode, de belangrijkste wijnfamilies) is in een paar weken regelmatig oefenen onder de knie te krijgen. Het verfijnen van je smaakpapillen om druivenrassen en regio's blind te herkennen, vergt daarentegen jarenlange ervaring.

Heb je een speciaal smaakvermogen nodig om te leren proeven? Nee. Wijnproeven is een vaardigheid die je net als elke andere kunt trainen: hoe vaker je proeft en daarbij let op de drie fasen (uiterlijk, geur, smaak), hoe scherper je zintuiglijke vocabulaire wordt.

Met welk type wijn kun je het beste beginnen om te oefenen? Er is geen strikte regel, maar verschillende druivenrassen kort na elkaar proeven (bijvoorbeeld tijdens een vergelijkende proeverij) helpt beter om hun specifieke kenmerken te onderscheiden dan wanneer je slechts één wijn afzonderlijk proeft.

‍